Centralne Muzeum Włókiennictwa

18. Międzynarodowe Triennale Tkaniny

11 października 2025 roku w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi zostało otwarte 18 Międzynarodowe Triennale Tkaniny – największe i najstarsze na świecie wydarzenie poświęcone sztuce tkaniny współczesnej. Tegoroczna edycja ma szczególny wymiar – Triennale obchodzi swoje pięćdziesięciolecie i w ciągu pół wieku historii ugruntowało swoją pozycję jako jedno z najważniejszych forów artystycznego dialogu ponad granicami.

Temat tegorocznego Triennale „Dekonstrukcja/Rekonstrukcja” odzwierciedla napięcia i przemiany współczesnego świata – zarówno w sferze społecznej, jak i kulturowej. To temat, który nie tylko nawiązuje do aktualnych problemów – redefinicji norm, systemów wartości czy tożsamości – ale też wpisuje się w szerszy dyskurs filozoficzny. Dekonstrukcję przecież rozumiemy jako sposób krytycznego czytania rzeczywistości, który otwiera pole dla nowych narracji.

Tkanina jako sejsmograf zmian

Od początku swojego istnienia łódzkie Triennale było wrażliwym „sejsmografem” przemian – zarówno w sztuce, jak i w świecie. Organizowane od lat 70. XX wieku stanowiło przestrzeń integracji artystów z różnych stron globu. Dziś, w epoce nowych napięć politycznych i społecznych, tkanina podkreśla swoje znaczenie jako medium, które najpełniej opowiada o wspólnotach, pamięci, migracjach, roli kobiet, tożsamości i poszukiwaniu nowego porządku.

Materia tkaniny – intymna i wspólnotowa zarazem – okazuje się idealnym językiem do rozmowy o problemach globalnych. Jak pokazują prace zgłoszone na tegoroczne Triennale, dekonstrukcja i rekonstrukcja nie są tylko procesami artystycznymi, ale metaforami współczesnego świata: od redefinicji pojęcia domu przez doświadczenie migracyjne, po emancypację kobiet i budowanie inkluzywnych wspólnot.

50 lat w dialogu ze światem

Międzynarodowe Triennale Tkaniny powstało z inicjatywy Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi i od 1975 roku gromadzi twórców z całego świata. Każda edycja jest przeglądem najnowszych zjawisk w sztuce tkaniny, a jednocześnie świadectwem tego, jak zmienia się społeczeństwo, kultura i język artystyczny.

Każda kolejna edycja ukazuje różnorodność perspektyw i coraz odważniej podejmuje trudne tematy. Dzięki temu wystawa jest zawsze prezentacją artystycznych poszukiwań oraz przestrzenią wymiany doświadczeń, refleksji i wspólnego opowiadania o współczesności.

Wydarzenie, które łączy pokolenia

18 edycja Triennale to także bogaty program wydarzeń towarzyszących: spotkania z artystami, debaty, warsztaty i projekty edukacyjne. Wszystkie one mają służyć jednej idei – by sztuka tkaniny była forum dialogu, w której dekonstrukcja przeradza się w rekonstrukcję, a różnorodność staje się fundamentem nowej wspólnoty.

HASŁO PRZEWODNIE 18. EDYCJI

Dekonstrukcja / Rekonstrukcja

Napędzane silną potrzebą zmiany, budowane przez wieki systemy i struktury są dziś kwestionowane, przekształcane lub odrzucane. Pragnienie zbudowania sprawiedliwego świata wywołuje opór przeciwko starym i nowym schematom kolonizacyjnym i ideologiom etno-faszystowskim. Wszystkie formy niesprawiedliwości są krytykowane, a kwestie środowiskowe, rasowe i imigracyjne dominują w debatach. Uproszczone pojęcia płci i ról społecznych są rozbijane i rozszerzane. Rośnie opór wobec nadmiernej zależności od technologii i automatyzacji oraz algorytmów, które sterują naszym życiem. Widzimy pragnienie dotarcia do źródeł tego, co zostało zniszczone w dążeniu do globalizacji i uniwersalnego ładu. Reguły i prawa opracowane, zmodyfikowane, rozszerzone i siłą narzucone porządkowi naturalnemu zakłóciły struktury, które istniały przez wieki. Zniekształciły zróżnicowany, zdywersyfikowany obraz rzeczywistości.

Teraz zagubieni i rozczarowani podejmujemy próbę powrotu do archetypów, do tego, co rdzenne i pierwotne. Szukamy śladów, próbujemy zrekonstruować zburzone porządki i kultury. Odnajdując ocalałe okruchy, staramy się odczytać historię, której są częścią, odnaleźć nasze miejsce w tej różnorodności. Chcemy, aby pozostałe znaki zaprowadziły nas do źródeł. W naturze upatrujemy ratunku, pragniemy zatrzymać się na chwilę, wsłuchać w biologiczne rytmy życia. Ale czy dekonstrukcja usankcjonowanej przez wieki centralnej pozycji człowieka jako miary wszechświata i próba zajęcia naszego miejsca obok innych form życia uczynią nas jednym z elementów wielkiej sieci powiązań? Czy poszerzy to naszą perspektywę poznawczą i odtworzy utracone powiązania między naturą ożywioną i nieożywioną? Podobnie, czy zwrócenie się ku rdzennym systemom wiedzy dekonstruuje hegemoniczną episteme i zmienia hierarchie w budowaniu wiedzy i dyskursu?

Poddanie osiągnięć naszej cywilizacji krytycznej analizie oznacza znalezienie się w kryzysie. Chociaż kryzys może przynieść refleksję i walkę o lepsze jutro, jakie to będzie jutro? Czy będzie to zwykłe przetasowanie starego porządku, czy raczej nowy i inny świat – taki, w którym współistnienie jest możliwe i nie ma ciągłej agresji i gry o władzę? Jak wiemy, potrzeba porządku jest wpisana w naszą ludzką naturę. Potrzebujemy go, aby określić nasze miejsce w złożonym świecie. Zmęczeni tempem zmian, wrażeniem chaosu, możemy pośpiesznie przywrócić i zrekonstruować przeszłość, która powinna pozostać pogrzebana.

Chociaż rekonstrukcja jest pojęciem ogólnym, w kontekście tego triennale myślimy o tym słowie poprzez idee renowacji i naprawy. Ufamy, że artystyczna wyobraźnia poprowadzi nas w zniuansowanych i ekspansywnych kierunkach. Ponadto, tkanina jest pojemną metaforą szerokiego zakresu procesów i dyskursu. Jest jak ciało świata. Jak żadna inna materia, pozwala na wprowadzanie zmian. W praktykach sztuki współczesnej używanie tkanin konceptualnie, materialnie lub technicznie przebiega równolegle do tego, jak świat kwestionuje stare porządki, przekonania i schematy. Takie działania często nie niszczą tkaniny, raczej odnawiają i przekształcają, stając się kanałem dla nowych form, narracji i znaczeń. W związku z tym współcześni artyści różnych pokoleń, płci i narodowości wykorzystujący medium tkaniny, metodologię tekstyliów lub przeplatający tekstylia z nowymi praktykami medialnymi są zapraszani do proponowania i przesyłania prac odpowiadających dekonstrukcji lub rekonstrukcji złożonych systemów społecznych, politycznych i ekonomicznych obecnego świata oraz wszystkich tych doświadczeń, które plasują się pomiędzy.

kuratorki
Marta Kowalewska i Bukola Oyebode-Westerhuis

LISTA ZAKWALIFIKOWANYCH ARTYSTÓW DO WYSTAWY 18. MIĘDZYNARODOWEGO TRIENNALE TKANINY

KURATORKI 18. MIĘDZYNARODOWE TRIENNALE TKANINY

Marta Kowalewska i Bukola Oyebode-Westerhuis

Marta Kowalewska (Polska)

Marta Kowalewska jest główną kuratorką w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi (CMWŁ), a także historyczką sztuki i krytyczką, kuratorką wystaw i autorką tekstów o sztuce z ponad 25-letnim doświadczeniem. Postrzega tkaninę jako medium, a nie kategorię i uważa, że jest ona językiem, nośnikiem informacji i materiałem pełnym znaczeń w rękach artystów wizualnych, rzemieślników, architektów i projektantów mody.

Jako kuratorka zrealizowała wiele międzynarodowych wystaw, w tym: Metamorfizm - wystawę prac Magdaleny Abakanowicz (2017-18), Bunt materii (2017), 100 flag na 100-lecie praw wyborczych Polek (z kolektywem 100 FLAG, 2019), Threads of a New Spirituality (z Elisabettą Mero, Mediolan 2022), We Are Textile Culture Net! (Hong Kong 2022), Tak pracuje tkanina (Polsko-Norweski projekt realizowany z Jakubem Gawkowskim i Anne Szefer Karlsen 2023), Antoni Starczewski: Moulding the Ideas (z Grzegorzem Musiałem, Berlin 2024) oraz 16. i 17. Międzynarodowe Triennale Tkaniny (2019, 2022).

Jest autorką ponad 70 artykułów, tekstów krytycznych i wywiadów oraz esejów opublikowanych w książkach: From Tapestry to Fiber Art: The Lausanne Biennials 1962–1995 (Lozanna 2017), Magdalena Abakanowicz (Tate Modern, Londyn 2022) i inne.

Była również redaktorką publikacji, takich jak np.: Magdalena Abakanowicz. Metamorfizm (Łódź 2018), Antoni Starczewski. Idea zapisu linearnego (Łódź 2022), Textile Textures. Multithreaded Narratives (Bergen, Łódź, Kraków, Mediolan, 2024) i inne. Współautorka i kuratorka międzynarodowego projektu Textile Culture Net. Zasiadała w jury międzynarodowych konkursów tkaniny artystycznej, jest członkinią zarządu European Textile Network, a także przewodniczącą Rady Fundacji Marty Magdaleny Abakanowicz- Kosmowskiej i Jana Kosmowskiego.

Bukola Oyebode-Westerhuis (Nigeria/Holandia)

Bukola Oyebode-Westerhuis jest niezależną pisarką, redaktorką, kuratorką i wydawczynią działającą na polu sztuki. Obecnie mieszka w Amsterdamie. Uczestniczyła w publikacji wielu tekstów poświęconych kulturze i sztuce, zwłaszcza na łamach magazynu sztuki współczesnej TSA Contemporary Art Magazine, gdzie w latach 2018-2023 pełniła funkcję redaktorki naczelnej. W tym okresie zorganizowała w ramach TSA warsztaty pisania o sztuce, Forum Sztuki Afrykańskiej, opublikowała również serię kolekcjonerską Collector's Series: Artists & Cities, która podkreśla różnorodność sztuki afrykańskiej oraz znaczenie miejskiego imaginarium we współczesnej praktyce tejże sztuki. Ostatnio była redaktorką i wydawczynią monografii nigeryjsko-niemieckiego artysty Ngozi Ajah Schommers’a tracings of time and place i współredaktorką publikacji Together as to Gather dla MOMENTUM 12, Biennale Sztuki Nowoczesnej w Norwegii, jako członkini kolektywu BB Collective z Billie McTernan. W 2017 r. była gościnnie redaktorką nigeryjskiego wydania magazynu Intense Art Magazine’s Nigeria Issue poświęconego artystkom z Nigerii i z diaspory nigeryjskiej. Gościnnie była też kuratorką w TextielMuseum w międzynarodowym projekcie wystawienniczym międzynarodowej sieci Textile Culture Net (2023-2024).

Jako kuratorka interesuje się praktykami artystycznymi i badawczymi dotyczącymi multisensorycznych doświadczeń uruchamianych poprzez performance, dźwięk i inne media. Porusza tematy dotyczące komunikacji niewerbalnej, reprezentacji społeczno-kulturowej oraz interakcji pomiędzy istotami ludzkimi i nieludzkimi. B. Oyebode-Westerhuis jest mentorką w programach zorientowanych na myślenie w kategoriach multidyscyplinarnych i międzykulturowych, takich jak program w Sandberg Instituut's Re:master Opera Lessons in Love and Violence (2023-2024), Angels & Muse Lagos Curatorial Intensive (2024), SBMEN/Goethe Institut Art Writing & Criticism Workshop (2022) i program Africa No Filter’s Emerging Artists Fellows (2021). W 2017 r. znalazła się na liście kobiet, które kształtują nigeryjskie sztuki wizualne, a trzy lata później w wydaniu magazynu Apollo poświęconym Afryce „Apollo 40 Under 40 Africa” uznano ją za jedną z czterdziestu osób artystycznych z Afryki, których prace ukazują żywotność i różnorodność sztuki współczesnej tego kontynentu.

JURY 18. MIĘDZYNARODOWEGO TRIENNALE TKANINY

Obrady jury 18. Międzynarodowego Triennale Tkaniny odbyły się 10 października 2025 roku. W składzie jury zasiedli:

Carolina Ariza jest kuratorką i badaczką. W 2018 roku obroniła na Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne doktorat w dziedzinie sztuki, poświęcony artystycznym reartykulacjom subalternicznych historii w Kolumbii po oblężeniu i zajęciu Pałacu Sprawiedliwości w 1985 roku. Obecnie rozwija projekt badawczy „Les artistes femmes et leur participation à l'écriture de l'histoire” („Tkaczki pamięci. Artystki i ich udział w pisaniu historii”), prezentujący pionierki tkaniny artystycznej w Kolumbii. Od kiedy twórczość Olgi de Amaral zaczęła cieszyć się uznaniem międzynarodowym, to grono artystek również może liczyć na rosnące zainteresowanie i stopniowo zdobywa należny – choć spóźniony – szacunek.

Ariza była kuratorką wystawy „Tisseuses de Mémoire” („Tkaczki pamięci”; Paryż, Espace Arte Faktos, 2019). Kierowała również sekcją Ameryki Łacińskiej w ramach Solo Projects na targach sztuki SWAB Barcelona (2014, 2015) oraz pracowała jako badaczka ds. Ameryki Łacińskiej w Musée national d’art moderne – Centre Georges-Pompidou w Paryżu, w programie Research and Globalization. Ponadto współuczestniczyła w pozyskaniu do zbiorów muzeum pracy Antoniego Caro, Aquínocabeelarte (Sztuka tu nie pasuje, 1972).

Moumita Basak to artystka ekofeministyczna z Bengalu Zachodniego. W działaniach twórczych posługuje się odrzuconymi tekstyliami, nićmi hafciarskimi i tkaninami odpadowymi – materiałami tradycyjnie kojarzonymi z przestrzenią domową i pracą kobiet. Twórczość Basak przewartościowuje te skromne materiały, przekształcając je w nośne formy wizualne, które nagłaśniają nierówności ze względu na płeć i palące wyzwania ekologiczne.

Sięgając po tkaniny z odzysku, artystka krytykuje „fast fashion” i apeluje o działania zrównoważone. Dzięki powolnym procesom haptycznym – takim jak szycie ręczne i warstwowanie – Basak tworzy prace osobiste, które są wyciszonymi, ale mocnymi gestami sprzeciwu. W realizacjach Basak widać dbałość o „narrację materiału”, w której miękkość współistnieje z siłą.

Jej działania zarazem oferują zniuansowaną refleksję nad troską, pamięcią i oporem. Prace artystki są jednocześnie osobiste i polityczne – to akty introspekcji wpisujące się w szersze debaty na temat płci, praw obywatelskich, sprawiedliwości ekologicznej, a także doświadczeń społeczności marginalizowanych ze względu na płeć, kastę czy klasę.

Prace artystki prezentowano na licznych wystawach, m.in.: „Transformations” w Museu de la Pell Cal Boyer w Igualadzie (prow. Barcelona), „Studio Notes” w Sakshi Gallery w Mumbaju (Indie), „ISOTROPICAL FUTURE” w Tao Art Gallery w Mumbaju, „EMERGING PALETTES.15” w Srishti Art Gallery w Hyderabadzie (Indie), „A Relay of Reciprocity” w Khoj w Delhi (Indie, 2025), „The Origin Story” w IILM Centre of Arts and Ideas w Delhi (2024), „The Woven Path” w Space118 w Mumbaju (2024), wystawie online w Richard Saltoun Gallery w Londynie (2024), „Hold the dandelions, there is no one to be found” w Gallery 27 w Kochi (Indie, 2024), „hawa mein baat” w Nand Nagri Community Hall w Delhi (2024), „Lateral B(1)inds” w STIR w Delhi (2024), Barbil Art Project „KATA SAREI”w Barbilu (stan Orisa, Indie; 2023), 17. Międzynarodowym Triennale Tkaniny w Łodzi (2022), a także Kochi Students’ Biennale w Kochi (2021).

Brała udział w programach wielu rezydencyjnych w Europie i Azji. Laureatka FICA Public Art Grant (New Delhi, Indie; 2024,25), Emerging Palettes.15 Grant (Hyderabad, 2025), Złotego Medalu 17. Międzynarodowego Triennale Tkaniny w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi (2022).

Wumen Ghua – artystka i niezależna kuratorka. Jako Mongołka wychowana w Hulun Buirze (w regionie autonomicznym Mongolia Wewnętrzna w Chinach) nazywa siebie „córką stepów” – wszystko, co jest jej najbliższe, zawdzięcza szczodrości natury i miejscu pochodzenia. Jej działania kuratorskie i artystyczne poruszają kwestie życzliwości, wrażliwości oraz pejzażu emocjonalnego współczesnego społeczeństwa. Tworzy wystawy i współautorskie projekty interdyscyplinarne, którymi artystka budzi empatię i inicjuje refleksję krytyczną nad palącymi sprawami społecznymi i środowiskowymi. Jest założycielką Sirius Initiative – platformy współtwórczej na rzecz szybszej zmiany społecznej i dobra klimatu.

Uzyskała bakalaureat z malarstwa w Królewskiej Akademii Sztuki w Hadze – KABK (Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten). W latach 2010-2013 odbywała studia doktoranckie w dziedzinie inżynierii i technologii chemicznej na Politechnice Mediolańskiej (Politecnico di Milano).

Jako kuratorka uczestniczyła w projektach międzynarodowych, m.in. „Aura, Flower, Butterfly Are All for You” w JPS Gallery w Tokio, „The World Is on Fire, but We Have Each Other” w Dream Space w Mediolanie, „Play! Baby” podczas FITE Textile Biennale w Clermont-Ferrand, „Exorcise the Candy House” podczas Design Biennale w Rotterdamie, a takżę „Future Past”, podczas British Textile Biennial.

Laureatka i nominowana do nagród: Buning Brongers Prize (nominacja, Niderlandy, 2021), Sprouts Young Talent Award (Niderlandy, 2021) oraz Jan Roede Award (Niderlandy, 2021).

Zasiadała w jury następujących konkursów: Anteprima × CHAT Contemporary Textile Art Prize (Hongkong/Chiny, 2024) oraz FITE Biennale Textile – Play! Baby Edition (Clermont-Ferrand, Francja; 2024). Przed rozpoczęciem kariery artystycznej pracowała jako konsultantka w McKinsey & Company, gdzie doradzała globalnym organizacjom w dziedzinie strategii transformacji energetycznej i innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zaplecze interdyscyplinarne wciąż kształtuje jej podejście do sztuki i pracy kuratorskiej – dzięki temu może łączyć wiedzę naukową z twórczym działaniem.

Sjouk Hoitsma (ur. 1962) studiowała sztukę tkaniny (Textile Arts) w Academie voor Beeldende Vorming w Tilburgu oraz historię sztuki na Uniwersytecie w Lejdzie w Niderlandach. Pełni funkcję kierowniczki zbiorów w TextielMuseum w Tilburgu, gdzie odpowiada za zespół kuratorski, prace badawcze, pozyskiwanie nowych obiektów do zbiorów i zarządzanie kolekcją. W latach 1992-2020 była kuratorką ds. tkanin i mody w Museum Rotterdam (Muzeum Miasta Rotterdamu). Jako kuratorka przygotowała ważne wystawy poświęcone współczesnej modzie, kulturze młodzieżowej, kanonom piękna, historii kobiet oraz modzie z okresu II wojny światowej. Autorka książek i artykułów poświęconych tym zagadnieniom. Wraz z zespołem współpracowników zainicjowała platformę ModeMuze, która udostępnia kolekcje mody holenderskich muzeów online, dając im tym samym drugie życie.

Smooth Nzewi to artysta i historyk sztuki, a także pierwszy kurator na stanowisku ufundowanym przez Stevena i Lisę Tananbaumów w Dziale Malarstwa i Rzeźby w Museum of Modern Art w Nowym Jorku (MoMA). Kieruje zespołem Africa w ramach Contemporary and Modern Art Perspectives (C-MAP) – wewnętrznego programu ds. wymian badawczych MoMA, poświęconego sztuce w perspektywie globalnej. Wśród projektów kuratorskich artysty w MoMA znalazły się wystawy: „Frédéric Bruly Bouabré: World Unbound” (2022), „Isaac Julien: Lessons of the Hour” (2024) oraz „Odili Donald Odita: Songs from Life” (2025). Obecnie przygotowuje szeroko zakrojoną wystawę poświęconą afrykańskiemu modernizmowi, której otwarcie planowane jest na 2027 rok. Wcześniej pracował jako kurator w dziale sztuki afrykańskiej w Cleveland Museum of Art (2017-2019) oraz w Hood Museum of Art przy Dartmouth College (2013-2017). Jako kurator prowadził również ważne wydarzenia międzynarodowe, m.in. Dak’Art – Biennale w Dakarze (Senegal, 2014) oraz 11. Biennale w Szanghaju (Chiny, 2016). Uzyskał doktorat z historii sztuki na Emory University. Wykłada i prowadzi prelekcje w instytucjach akademickich i muzeach na całym świecie.

Do jego nowszych publikacji należą: Dak’Art: The Biennale of Dakar and the Making of Contemporary African Art (2020) oraz Second Careers: Two Tributaries in African Art (2019). Jako artysta prezentował prace na wystawach międzynarodowych. Jego realizacje znajdują się w kolekcjach publicznych i prywatnych, m.in. w Smithsonian National Museum of African Art w Waszyngtonie oraz w Newark Museum of Art w stanie New Jersey.

RADA PROGRAMOWA 18. MTT

W skład Rady Programowej 18. Międzynarodowego Triennale Tkaniny weszli:

Przewodnicząca Aneta Dalbiak – dyrektorka Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi;
Marta Kowalewska – główna kuratorka Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi i kuratorka Triennale;
Justyna Szylman – partnerka zarządzająca w Columbus Private (Suisse) SA;
Anna Straszewska – adiunktka Instytutu Sztuki PAN w Warszawie;
Grzegorz Musiał – kolekcjoner, kurator, prezes Fundacji Signum;
Ewa Wasik – zastępczyni dyrektora Wydziału Kultury w Departamencie Pracy, Edukacji i Kultury Urzędu Miasta Łodzi;
Konstanty Szydłowski – dyrektor Galerii Szydłowski;
Michał Piernikowski – dyrektor Łódź Design Festival.